O miejscowości

O miejscowości 

Według znalezionych dokumentów początki założenia Pokoju sięgają 1747 roku, tj. I połowy XVIII wieku. Na terenie tutejszej miejscowości, wśród ludności miejscowej, istnieje legenda, która głosi, że „Pokój jako osada powstał w wyniku snu i sennych widziadeł władcy tego terenu Würtenberga. Legenda głosi, że zmęczony łowami książę usnął. We śnie widział piękne miasto, którego centrum stanowił zamek, a od niego w sześciu kierunkach rozchodziło się sześć alei. Książę postanowił urzeczywistnić sen i właśnie w tym miejscu wybudował swoją siedzibę. Wybudował więc jedną dużą izbę, której pięć okien i drzwi wychodziły w kierunkach sześciu alei, które także kazał wybudować zgodnie ze swymi sennymi widziadłami”.

Kronika Kościoła Ewangelickiego mówi, że „teren obecnej wsi i okolic porośnięty był lasami, w których żyła różna zwierzyna. To zachęciło księcia Würtemberga do założenia tu swojej rezydencji. Najpierw zbudował on domek posiadający tylko jeden duży pokój, którego okna i drzwi skierowane były w kierunkach sześciu alei, ażeby lepiej i łatwiej można było obserwować zwierzynę leśną”. W 1748 roku założono zwierzyniec, a w 1753 roku zakończona została budowa zamku, który wybudowano na miejscu poprzednie siedziby leśnej. Zamek ten miał dwie kondygnacje, naokoło płaskiego dachu była galeria. Wyrastające z dachu wieże posiadały zegar z czterema tarczami. Wkrótce zbudowano dookoła zamku domy dla służby. W 1798 roku zamek padł łupem pożaru – spłonęła piękna biblioteka i kosztowne urządzenia. W tym samym roku rozpoczęto budowę nowego zamku, który został rozbudowany w 1923 roku przez architekta Walchów. Założono też francuski ogród, typowy dla okresu Oświecenia. Stał się on miejscem zabaw, gier, tańców i spacerów. Wraz z rozwojem zamku rozwijała się też osada. Wokół zamku osiedlili się rzemieślnicy, przybyli na tutejszy teren z Wielkopolski. Duża część ludności była miejscowego pochodzenia, byli to Ślązacy opolscy.

W związku z tym, że wzrosła liczba ludności, stała się konieczna budowa kościoła. W 1779 roku zakończono jego budowę. Istnieje on do dziś i należy do najładniejszych kościołów klasycznych na Śląsku. W 1791 roku założono w Pokoju winnice. Książę sprowadzał krzewy z Burgundii, Champanii, Prowansji, Włoch, Portugalii. Później uprawa winnej latorośli upadła ze względu na niesprzyjający klimat. Następną pracą w zagospodarowywaniu Pokoju było utworzenie stawów na terenach bagnistych, oraz usypanie sztucznych gór (1861-62). W 1798 roku wieś liczyła 952 osoby. Stawy przynosiły księciu nowe dochody, gdyż hodował on karpie. W związku z tym, że zamek stał się stałą rezydencją, zaistniała konieczność utworzenia placówki kulturalnej.

W 1794 roku założono teatr. Wystawiano w nim sztuki min. Szekspira i Szillera. W 1806 roku przebywał tu Karol Maria Weber, znany kompozytor niemiecki. Tutaj dokończył on II Symfonię C-dur i napisał operę „Wolny Strzelec”. W 1852 roku zbudowano szosę opolską. W tym samym roku powstało kąpielisko igieł sosnowych (założone przez dra Freuda), które w 1861 roku przeszło na własność księcia. Do Pokoju zaczęli przyjeżdżać kuracjusze (w roku 1863 było ich tutaj 774). Frekwencja wzrosła z chwilą wybudowania linii kolejowej Jełowa – Pokój. W XIX wieku Pokój był znany jako uzdrowisko. W 1945 roku całkowicie został zburzony zamek oraz liczne domy, upadło uzdrowisko. Wieś rozpoczęła nowe życie na skutek odmiennych, nowych warunków.

 

http://arcanos.republika.pl/temp/widok.jpg 

Taki piękny zachód słońca możecie zobaczyć tylko w naszej gminie.

 

Rys historyczny miejscowości Pokój i parku pałacowego. 

 Lasy na terenie, których została założona osada należały w XVII w. do hrabiowskiej rodziny von Redern. W roku 1688 właścicielem tych obszarów stał się ks. Karol Fryderyk Wirtemberski z Oleśnicy, który na skutek trudności finansowych utracił znaczną część majątku, ale pozostał mu z tego folwark zwany „Nowym Folwarkiem”, założony jeszcze w roku 1719. Pracowało w nim wówczas trzech zagrodników i trzech wolnych kmieci. W latach 1744-45 „Nowy Folwark" wraz z okolicznymi lasami odziedziczył ks. Karol Christian Erdmann von Wirtemberg , którego główną siedzibą był zamek w Oleśnicy. Książę, który był miłośnikiem polowań, chętnie odwiedzał lasy położone wokół „Nowego Folwarku". Trudności związane z rozlokowaniem dworu zrodziły koncepcję stworzenia letniej rezydencji.

Legenda głosi, że w trakcie polowania zmęczony książę zasnął. Śniła mu się wspaniała rezydencja i to ponoć zainspirowało go do podjęcia akcji budowlanej. W 1748 założono Zwierzyniec, w którym wyciętych zostaje 8 krzyżujących się promieniście alei, a w miejscu ich przecięcia zostaje wzniesiony pałacyk myśliwski. Po pożarze pałacyku w 1751 roku rozpoczęto budowę nowego, murowanego pałacu, w którym książę zamieszkał na stałe. Ten właśnie budynek stanowił ośrodek kompozycji o kolistym układzie z promieniście rozchodzącymi się ulicami i stał się początkiem oryginalnego układu urbanistycznego. W latach 1750- 1820 osada rozbudowywana przez księcia i jego następców nabrała charakteru osady miejskiej. W 1819 roku liczy 1333 mieszkańców. Ludność powszechnie używała nazwy Pokój, chociaż coraz częściej używano nowej „Carlsruhe". W latach 1753-1754 książę założył na terenie Zwierzyńca trzy stawy „Jeleń", „Fryderyki", „Zofii" oraz przystąpił do budowy nowego domku myśliwskiego przy tzw. Gwieździe Erdmanna. W roku 1756 na cześć księżnej ks. Karol wybudował następny pałacyk, letni teatr i ogród. Obiekty te znajdowały się na naturalnej wyspie, na stawie Zofii.


Wraz z koncepcją powstania osady zrodził się pomysł założenia parku. Twórcą tych planów był ogrodnik Websky, a następnie Wagner, Jeschke, Websky-junior. Bliżej placu zamkowego znajdował się ogród francuski, zaś za nim założony w latach 1780-90 park angielski. Ogród zaczynał się dziedzińcem wewnętrznym zawartym między dwoma skrzydłami oficyny, której część tylną i boczną wykorzystano na oranżerię i cieplarnię. Przedłużeniem dziedzińca były rabaty kwiatowe ozdobione rzeźbami. Dalej wśród szpalerów świerkowych znajdował się wielki japoński parasol, kręgielnia oraz basen. W następnej części było kilka zakątków rozrywkowych: huśtawka, karuzela, plac do strzelania, labirynt i teatr. Zakończenie całości ogrodu francuskiego stanowiła pięknie zaprojektowana budowla – salon herbaciany, postawiona na terenie otoczonym wodą. Salon jednak zaraz po ukończeniu budowli zawalił się i do historii przeszedł pod nazwą „ruina”. Park angielski wybudowany nieco później niż ogród francuski, rozpościerał się pomiędzy „ruiną”, a kompleksem stawów. Jego twórcą był Kloeber. Park składał się z dwóch części: „małej” położonej za salonem herbacianym, gdzie wśród polan umieszczono pawilon letni, świątynie bogini płodności i bogiń pogańskich, domek pustelnika oraz z części „dużej” obejmującej teren od domu strzelca, aż za kompleks stawów.

Na jednym z licznych usypanych w tej części pagórków założono winnicę. Sprowadzono wówczas ponad 21 tysięcy sadzonek. Wraz z budową winnicy postawiono dom winoogrodnika, prasę winną, cieplarnię oraz wiele innych budowli m.in. pałac szwedzki, zamek na Winnej Górze, latarnię, przystań, ptaszarnię, świątynie i pomniki. W latach 1760-1767 założono 3 nowe stawy, z których największy nazwano stawem Wilhelminy. Stawy od początku pełniły wielorakie funkcje, były miejscem rozrywki i rekreacji, udostępniano je wypoczywającym, którzy mogli pływać po nich kajakami i gondolami, służyły do hodowli karpia oraz dawały zatrudnienie miejscowej ludności.


W latach 1765-1775 z inicjatywy ks. Karola został wybudowany kościół ewangelicki.
W roku 1792 zmarł ks. Karol Chrystian. Dzieło jego kontynuował bratanek ks. Henryk Fryderyk Eugeniusz, który wybudował stały teatr i bibliotekę. Dla upamiętnienia założyciela miejscowości ks. Karola Chrystiana wybudował przy Gwieździe Erdmanna w roku 1820 niewielki klasycystyczny pawilonik z jego popiersiem. W tym też czasie zaczął ulegać przeobrażeniom park. Zgodnie z nowym trendem mody nie dbano o zachowanie symetrii, usuwano strzyżone szpalery nadając parkowi bardziej naturalny i swobodny wygląd. Zasypano połowę basenu, nie naprawiano podniszczonego wodotrysku, lecz zamieniono go na wodną ruinę, pozwalając dziko rosnąć drzewom. Opis tej części ogrodu zachował się w liście do Jana Tarnowskiego pisanym przez podróżującego w 1798 roku po Śląsku Michała Wyszkowskiego. Książę Henryk Fryderyk był gorącym wielbicielem muzyki Karola Marii Webera, który na osobiste zaproszenie księcia mieszkał w Pokoju od jesieni 1806 roku do 23-02-1807 r. Skomponował tu dwie symfonie z reminiscencjami scen leśnych do opery pt. „Wolny Strzelec”.


Po śmierci księcia Henryka Fryderyka w r 1822 następcą zostaje najstarszy syn Eugeniusz, który po śmierci żony Matyldy wybudował w parku „Świątynię Matyldy”. W 1847 roku nadworny lekarz księcia dr Freund założył w Pokoju uzdrowisko. Zbudowano kilka domów dla kuracjuszy, zakład kąpielowy. Leczono głównie choroby reumatyczne i schorzenia nerwowe. Istniejące kąpielisko opierało się w metodach leczenia na sosnowych olejkach eterycznych oraz wyciągach otrzymywanych z gałązek sosnowych. Uzdrowisko zyskało sobie duży rozgłos ze względu na skuteczność leczenia, do czego przyczynił się specyficzny mikroklimat i czyste leśne powietrze.


Po śmierci księcia w 1857 r. majątek odziedziczył jego najstarszy syn Eugeniusz Erdmann, który nie wniósł większego wkładu w kontynuację dzieła poprzedników. Upamiętnił jednak bohaterską przeszłość Prus i udział w tym rodu Wirtembergów, i w roku 1863 stawia w parku pomnik żeliwnego lwa oraz kolumnę nazwaną „Germania". W roku 1861 Pokój liczył już 2364 mieszkańców i posiadał kościół ewangelicki, szkołę ewangelicką, kościół katolicki, szkołę żydowską, 5 budynków publicznych, 262 mieszkalnych, 175 gospodarczych,15 rzemieślniczych, szpital, dom ubogich, aptekę, kasę oszczędności książęcy urząd policyjny, działała też komisja sądowa.


Po śmierci ks. Eugeniusza Erdmanna w roku 1875 spadkobiercą zostaje jego syn Wilhelm Eugeniusz, który niespodziewanie w r. 1877 umiera. Majątek przechodzi na wuja Eugeniusza Wilhelma, który osiadł w Pokoju dopiero w roku 1891. Kolejnym spadkobiercą zostaje jego brat Mikołaj, który nie wniósł żadnego wkładu w uświetnienie pałacu, parku i osady. Po jego bezpotomnej śmierci w1903 roku majątek przejął król Wilhelm II Von Wirtemberg. Dobra te były w jego posiadaniu do 1921 roku. Po jego śmierci przejął je syn Albrecht Eugeniusz, do którego Pokój należał do roku 1945. Liczba ludności Pokoju w latach 1861-1939 systematycznie wzrastała. W 1925 r. wynosiła 2578, 1933r. - 2625, i w 1939r. - 2829 mieszkańców.


W 1945 r. centrum osiedla zostało doszczętnie zniszczone. W Pokoju pozostało 99 mieszkańców. Dopiero napływ ludności repatriowanej zwiększył tę liczbę do 1083 mieszkańców. Obecnie według danych Urzędu Gminy Pokój liczy 1468 mieszkańców.
Z dawnej świetności tej miejscowości pozostały nieliczne zabytki kultury architektonicznej m.in. kościół ewangelicki, cmentarz żydowski, kościół katolicki, domy mieszkalne oraz jeden z najciekawszych na Opolszczyźnie zespołów parkowych. Zabytki budownictwa są objęte ochroną prawną. Również park w Pokoju został wpisany do rejestru zabytków. Niestety pozostały w nim tylko nieliczne ślady dawnych budowli.

Opracowała: Wanda Piętka